( ارواحنا فداه ) ، و سر مويى مخالفت و مسامحه به منزلهء خذلان و محاربه با آن حضرت ( صلوات اللَّه عليه ) است . اعاذنا اللَّه و المسلمين من ذلك . « 1 » با اين فتوا بود كه حركت و قيام مسلحانهء همگانى و ملّى - ميهنى ايران بر ضد رژيم محمّد على شاهى آغاز و منجر به تعويض رژيم از سلطنت مطلقه به « سلطنت مشروطه » و تأسيس مجلس شوراى ملّى گرديد . چنان‌كه از مورّخان معاصر ، مهدى بامداد ، مىنويسد : به واسطهء مساعى و فتواى او [ آخوند ملا محمّد كاظم خراسانى ] و دو سه نفر از علماى ديگر بود كه سلطنت استبدادى تبديل به مشروطيّت شده و سرانجام در سال 1327 قمرى به خلع محمّد على شاه منتهى گرديد . « 2 » اكنون ببينيم صاحب كفايه كى بود و چگونه توانست به چنين مقام منيع و بلند برسد و بعد از دو هزار و چند صد سال ، با فتوا و تلاش خود ، شاگردان ، هم‌فكران و مقلّدانش ، نوع رژيم حكومتى ايران را عوض كند و بالاخره نقاط قوّت و ضعف در اين حركت بزرگ چه بوده است ؟ * * * در بارهء او نوشته‌اند : ملا محمّد كاظم خراسانى نجفى كه به آخوند شهرت يافته است ، فرزند ملاحسين هروى است . معروف اين است كه پدر و جدّ او از اهالى هرات بوده‌اند . محمّد كاظم در سال 1255 هجرى قمرى در طوس ( مشهد رضوى ) به دنيا آمد و در آن جا پرورش پيدا كرد و پس از آموختن دانش‌هاى مقدّماتى در حالى كه جوان بود و در حدود 24 سال داشت براى تكميل تحصيلات خود روانهء عراق شده و در شهر علم و هجرت نجف اشرف سكونت گزيد . « 3 »

--> ( 1 ) . مرگى در نور ، ص 4 و 5 . ( 2 ) . شرح حال رجال ايران در قرن‌هاى 12 - 14 ، ص 1 . ( 3 ) . معارف الرجال ، ج 2 ، ص 323 .